Diabetes mellitus hastalarında diyabetik ayak bilgi düzeyi ve ayak bakımı davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM TİPİ
Danışman: Oğuzhan AKSU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada diabetes mellitus hastalarının diyabetik ayak hakkında ne kadar bilgiye sahip olduğu ve ayak bakımı konusundaki davranışlarını belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırmadır. Anket verileri Konya Şehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliğine başvuran hastalar ile görüşülerek toplanmıştır. Araştırma gönüllülük prensibine uygundur ve çalışmanın kapsam ve amacı açıklandıktan sonra bütün katılımcıların kendisinden yazılı ve sözlü aydınlatılmış onam alınmıştır. Araştırma verilerini toplamak için ilgili literatür doğrultusunda oluşturulan Sosyodemografik Özellikler ve Hastalığa Ait Bilgilerin yer aldığı form, Semmes Weinstein Monofilament Testi, Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği (DABÖ), Diyabetik Ayak Bakımı Özetkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve Ayak Bakım Davranış Ölçeği (ABDÖ) kullanılmıştır. Veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışma 302 hasta ile tamamlandı. Katılımcıların yaş ortalaması 54 (18-79) bulundu. %65,2'si (n=197) kadın, %79,8'i (n=241) evli, %59,9'u (n=181) ilkokul mezunuydu. Katılımcıların diyabet süresi ortanca 10 (0,1-40) yıl bulundu. Diyabet hastalığının tipini bilenlerin %19,4'ü (n=27) Tip 1, %77,7'si (n=108) Tip 2 ve %2,9'u (n=4) diğer DM grubundaydı. DABÖ puan ortalaması 4 (3-5), ABDÖ puan ortalaması 53,88±0,4 ve DABÖÖ puan ortalaması 62 (53-72) bulundu. Semmes Weinstein monofilament test sonucu %86,1'inin (n=260) pozitif ve %13,9'unun (n=42) negatifti (patolojik). Hastaların yaş, cinsiyet, medeni durum, öğrenim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, alkol ve sigara kullanma durumuna göre DABÖ, ABDÖ ve DABÖÖ puan ortalamalarının karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Diyabet hastalığının süresi 10 yıldan fazla olanların (p<0,001), diyabetin tipini bilenlerin (p=0,014), diyabetle ilgili eğitim alanların (p=0,009), düzenli egzersiz yapanların (p=0,003), daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşanların (p<0,001) ve diyabete bağlı komplikasyon gelişenlerin (p=0,029) DABÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. HbA1c'si 8 üzerinde olanların (p=0,004), evde kan şekerini sıklıkla ya da her gün ölçenlerin (p<0,001), diyabetin tipini bilenlerin (p=0,004), diyabetle ilgili daha önce eğitim alanların (p=0,001) ve düzenli egzersiz yapanların (p<0,001) ABDÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. Verilen diyete uyumu iyi olanların (p=0,002), diyabet kontrolü için 3 ay ve daha az sürede doktora gidenlerin (p<0,001), diyabetle ilgili daha önce eğitim alanların (p=0,015), düzenli egzersiz yapanların (p=0,010) ve daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşanların (p=0,035) DABÖÖ puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi. 54 yaş ve üzeri hastalarda (p=0,015), kadınlarda (p=0,021), öğrenim durumu ilkokul ve altında olanlarda (p<0,001), geliri, giderinden az olanlarda (p=0,005), diyabet süresi 20 yıldan fazla olanlarda (p<0,001), diyabet dışı kronik hastalığı olanlarda (p=0,013) ve şu an ya da geçmişte ayağında yara olanlarda (p<0,001) monofilament testinin patolojik olma oranının yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Sonuç: Diyabetle ilgili eğitim alan, düzenli egzersiz yapan, diyabetin tipini bilen ve daha önce diyabetik ayak yarası olan ya da bu nedenle ampüte edilen bir hasta ile karşılaşan hastaların diyabetik ayak bilgi düzeyi ve ayak bakımı davranışlarının daha iyi olduğu tespit edildi. Aile hekimleri diyabet hastalarının en çok ziyaret ettiği hekimlerdir. Hastaların her ziyaretinde ayak muayenesi yapılmalı ve ayak bakımı hakkında eğitim verilmelidir. Hastalara düzenli egzersizin önemi anlatılmalıdır. Aile hekimlerince verilen bu eğitimler koruyucu hekimlik açısından önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Diabetes Mellitus, Diyabetik Ayak, Diyabetik Ayak Bilgi Düzeyi, Ayak Bakımı Davranışları.