Demanslı bireylere informal bakım verenlere yönelik geliştirilen mobil uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUĞSE YÜCEER
Danışman: Fatma İlknur ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, demanslı bireylere informal bakım verenler için geliştirilen kullanıcı merkezli mobil uygulamanın bakım yükü, yaşam kalitesi ve demanslı bireylerin nöropsikiyatrik semptomları üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Temmuz 2023 – Temmuz 2025 tarihleri arasında, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Geriatri Bilim Dalı'nda yürütülen bu çalışma, Tıbbi Araştırma Konseyi'nin karmaşık müdahaleler çerçevesine uygun olarak iki aşamalı olarak tasarlanmıştır. İlk aşama, literatür taraması, uzman görüşleri ve bakım verenlerle yapılan nitel görüşmelerden elde edilen bulgular doğrultusunda, mobil uygulama geliştirme sürecini içeren metodolojik tasarımda yürütülmüştür. İkinci aşama, geliştirilen uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesine yönelik randomize kontrollü deneysel tasarımda gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada, katılımcılar tabakalı blok randomizasyon yöntemiyle gruplara atanmıştır. Çalışma, müdahale (n=37) ve kontrol (n=38) gruplarında toplam 75 katılımcı ile tamamlanmıştır. Müdahale grubuna iki ay boyunca haftada en az bir kez olmak üzere uygun oldukları ve istedikleri zamanlarda mobil uygulama kullanımı önerilmiş, kontrol grubuna rutin poliklinik izlemi dışında girişim uygulanmamıştır. Veriler, araştırma başlangıcında (0. Gün) ve müdahale bitiminde (8. Hafta) İnformal Bakım Verenlerin Sosyodemografik ve Bakım Verme Özelliklerine İlişkin Form, Zarit Bakım Yükü Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu, Nöropsikiyatrik Envanter ile toplanmış; müdahale grubunda ayrıca Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizi SPSS 29.0 ile yapılmış; parametrik varsayımlar sağlandığında Bağımsız Örneklemler t testi ve Tekrarlayan Ölçümler ANOVA, sağlanmadığında Mann–Whitney U testi, kategorik değişkenler için ise Ki-kare testi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan bakım verenlerin yaş ortalaması müdahale grubunda 50,81 ± 8,98 yıl, kontrol grubunda 51,42 ± 8,55 yıl olup, müdahale grubunun %70,27'si, kontrol grubunun ise %63,16'sı kadındır. Randomize kontrollü çalışma kapsamında yapılan grup ve zaman etkileşimi analizlerinde, müdahale sonrasında yaşam kalitesi toplam puanı ve ruhsal alt boyutunda anlamlı fark bulunmuştur (p 0,05). Müdahale grubunun sistem kullanılabilirlik puanı ortalama 74,79 ± 15,97 (min–max: 0–100) olarak belirlenmiştir. Sonuç: Kuramsal temellere ve kullanıcı ihtiyaçlarına dayalı olarak geliştirilen mobil uygulama, bakım verenlerin yaşam kalitesini, özellikle ruhsal boyutunu iyileştirebilir. Ancak, bakım yükü ve nöropsikiyatrik semptomlar gibi karmaşık çıktılarda anlamlı değişim yaratmak için, daha uzun süreli, çok bileşenli ve yüksek etkileşimli uygulamalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Bakım Verenler; Bakım Yükü; Demans; Mobil Uygulamalar; Nöropsikiyatrik Belirtiler; Yaşam Kalitesi