Hemodiyaliz tedavisi gören bireylerde hastalık algısı ve öz yönetiminin tedaviye uyum ile ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE KAFADAR
Danışman: Betülay KILIÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:HEMODİYALİZ TEDAVİSİ GÖREN BİREYLERDE HASTALIK ALGISI VE ÖZ YÖNETİMİNİN TEDAVİYE UYUM İLE İLİŞKİSİ Amaç: Bu araştırma, hemodiyaliz tedavisi gören bireylerde hastalık algısı, öz yönetimin tedaviye uyum ile arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte yapılan bu araştırma Aralık 2023-Haziran 2024 tarihleri arasında Pursaklar Devlet Hastanesi Hasköy Semt Polikliniği Diyaliz Merkezinde yürütülmüştür. Araştırmaya 187 diyaliz hastası dahil edilmiştir. Araştırma verileri, sosyodemografik veri formu, hastalık algısı ölçeği, kronik hastalıklarda öz yönetim ölçeği ve son dönem böbrek hastalarının tedaviye uyumu ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS 24.0 paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 60,93±13,17 olup %56,7'si erkektir. %45,5'inin diyaliz süresi 24 ay ve üzeridir. Son dönem böbrek yetmezliği uyum ölçeği toplam puan ortalaması 945,58±153,92'dır. Ölçeğin hemodiyalize katılım alt boyutunun puan ortalaması 529,27±92,82, ilaç tedavisine uyum alt boyutunun puan ortalaması 174,87±36,43, diyet kısıtlamasına uyum alt boyutunun puan ortalaması 117,64±47,33 ve sıvı kısıtlamasına uyum alt boyutunun puan ortalaması 125,40±49,56 olarak bulunmuştur. Regresyon analiz sonucuna göre hemodiyalize katılım düzeyindeki toplam değişim %8,2 oranında kronik hastalık öz yönetim ölçeği alt boyutu kendini damgalama ve tedaviye uyum tarafından açıklanmaktadır (R2=0,082). Kendini damgalama hemodiyalize katılım davranışlarını azaltmaktadır (ß=- 3,147). Tedaviye uyum hemodiyalize katılım davranışlarını artırmaktadır (ß= 3,196). İlaç kullanımındaki toplam değişim %17,4 oranında kronik hastalık öz yönetim ölçeği alt boyutu damgalama ile baş etme ve medeni durum tarafından açıklanmaktadır (R2=0,174). Damgalama ile baş etme ilaç kullanımına uyum davranışını artırmaktadır (ß=0,162). Medeni durum (bekar olma) ilaç kullanımına uyum davranışını azaltmaktadır (ß=-16,27). İlaç kullanımındaki toplam değişim %2,5 oranında damgalama ile baş etme tarafından açıklanmaktadır (R2=0,025). Hastalığı anlayabilme algısı sıvı kısıtlamasına uyum davranışını azaltmaktadır (ß=-0,159). Sonuç: Bu çalışma sonucuna göre hastaların hemodiyalize katılım ve ilaç tedavisine uyum puanlarının yüksek olduğu, diyet kısıtlamasına uyum ve sıvı kısıtlamasına uyum puanlarının ise orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bekar olmanın, kendini damgalamanın, tedaviye uyumun, damgalamayla baş etmenin ve hastalığı anlayabilme algısının hemodiyaliz tedavisi gören bireylerin tedaviye uyumu etkilediği bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Hastalık Algısı, Öz Yönetim, Tedaviye Uyum, Hemşirelik