Aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ile spinal musküler atrofi bilgi düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI HATUN SAĞ
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Spinal Musküler Atrofi (SMA), hızlı ilerleyen ve geri dönüşümsüz motor nöron kaybıyla seyreden, henüz kesin tedavisi olmayan genetik geçişli bir hastalık olup; erken tanı için yenidoğan taramaları, taşıyıcılık belirlenmesi için ise evlilik öncesi tarama programları mevcuttur. Sağlık okuryazarlığı; bireylerin sağlık halini koruma, geliştirme ve hastalıkları önlemek için sağlık bilgilerine ulaşma, değerlendirme ve bilinçli kararlar alma yetkinliğidir. Bu çalışmada aile hekimliği polikliniğine başvuran 18-65 yaş arası bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin, Spinal Musküler Atrofi bilgi düzeyleri üzerine etkisini araştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte yapılan bu çalışma, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine 01.03.2025 ile 01.04.2025 tarihleri arasında başvuran 18-65 yaş arası 338 kişi ile yapılmıştır. Sağlık okuryazarlık düzeyini değerlendiren 12 maddeden oluşan Sağlık Okuryazarlığı-Kısa Form Ölçeği ile birlikte sosyodemografik verilerin sorgulandığı 11, SMA hakkında bilgi soruları ve sağlık okuryazarlık tanımıyla ilgili 26 olmak üzere toplam 49 sorudan oluşan anket çalışması katılımcılara yüz yüze uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 programı kullanılmıştır. İstatiksel olarak p<0.05 anlamlı kabul edilmiştir Bulgular: Çalışmada yaş ortalaması 37,1±12,9 olup, %42'sinin 31-50 yaş aralığında yer aldığı belirlenmiştir Katılımcıların %64,2'sinin kadın, %63,3'ünün evli olduğu görülürken %50'sinin üniversite yüksek lisans düzeyinde eğitim aldığı saptanmıştır. Katılımcıların %18'i SMA'yı daha önce duymadığını; duyanların büyük çoğunluğunun (%47,3) da sosyal medya – internet üzerinden SMA hastalığını duyduklarını belirtmiştir. SMA bilgi düzeyleri anketinden alınan ortalama puan 7,07±5,27 olarak tespit edilmiştir. Sağlık okuryazarlığı ölçeğinden alınan sonuçlara göre, katılımcıların ortalama puanı 32,89±7,16 iken %48,23'ünün sağlık okur yazarlığı düzeyi yeterli değildir. Katılımcıların sağlık okur yazarlığı arttıkça SMA için tarama yaptırmaya yönelik olumlu görüşleri artmıştır (p = 0.014). Benzer şekilde, katılımcıların SMA bilgi düzeyleri arttıkça SMA için tarama yaptırmaya yönelik olumlu görüşleri artmıştır (p <0.001). Topuk kanında SMA taraması yapıldığını bilenlerin SMA taramasına yönelik istekleri de artmıştır (p <0.001). Analiz sonuçlarına göre, katılımcıların SMA bilgi puanları ve sağlık okuryazarlığı puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü bir korelasyon (r= 0.240, p <0.001) saptanmıştır. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı düzeyleri yüksek olan kişilerin Spinal Musküler Atrofi hastalığı bilgi düzeyleri de yüksektir. Genç ve eğitim seviyesi yüksek bireylerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve hastalığın bilinirliği artmıştır. Bilgi düzeyi arttıkça tarama programlarına yaklaşım daha olumludur. Güvenilir sağlık bilgisi sunan birinci basamak sağlık hizmetlerinin, tarama programları ve hastalıkla ilgili farkındalığın artırılması için bireylerin bilgilendirmesi ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin geliştirilmesinin önemli rolü olduğu düşünülmüştür. Anahtar Kelimeler: aile hekimliği, sağlık okuryazarlığı, Spinal Musküler Atrofi