XV. yy osmanlı hekimi Şirvani'nin Ya'kubiye adlı eseri bağlamında klasik Osmanlı tıbbında beslenmenin yeri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALEYNA YILMAZ

Danışman: İbrahim TOPÇU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, klasik dönem Osmanlı tıbbının önemli hekimlerinden Şirvânî'ye ait Ya'kûbiye yazma eseri günümüz Türkçesine kazandırmak; içerdiği bilgi ve kavramları, benzer dönem eserleriyle karşılaştırarak dönemin tıp anlayışındaki beslenmenin yerine vurgu yapmaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kapsamında birincil kaynak olarak Ya'kûbiye yazması kullanılmış, destekleyici olarak 14., 15. ve 16. yüzyıla ait altı farklı Osmanlı tıp eseri taranmıştır. Eserlerin sadece gıdalar ve beslenme ilgili bölümleri analiz edilmiş; tematik analiz ve niteliksel karşılaştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Ayrıca tartışma bölümünde bulgular modern tıbbi bilgi ile karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Bulgular: Ya'kûbiye'de diğer eserlerden daha farklı bir gıda sınıflandırmasının var olduğu görülmüştür. Diğer Osmanlı tıp eserlerinde de benzer sınıflandırmalar bulunmakla birlikte, bazı terminolojik farklılıklar ve gıda çeşitliliği dikkat çekicidir. Eserde geçen bazı gıda maddeleri günümüzde nadiren kullanılan gıdalarla örtüşmektedir. Modern bilgilerle karşılaştırıldığında, dönemin sağlık anlayışının koruyucu hekimlik temelli olduğu görülmüştür. Sonuç: Bu tez, Osmanlı dönemine ait tıbbi bir yazmanın sistematik olarak incelenip günümüze kazandırılması açısından önemlidir. Gıda sınıflandırması ve sağlık ilişkisi konusundaki yaklaşımı hem tarihsel perspektife hem de modern yorumlara ışık tutmaktadır. Çalışma, Osmanlı tıbbı alanında yapılacak yeni araştırmalara kaynak teşkil edecek niteliktedir.