Sigara kullanan bireylerde serebral kan akım hacmi ve karotis intima media kalınlığı ile öfke düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KAYSERİ ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÖZASLAN SEVİNÇ
Danışman: Hümeyra ASLANER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş-Amaç: Sigara kullanımı, alınan tüm önlemlere rağmen, her yıl dünya genelinde artan morbidite ve mortalitenin en önemli nedenlerinden biri olmayı sürdürmektedir. Bu çalışmanın amacı, sigara kullanan bireylerde yaygın olarak gözlenen artmış öfke düzeyi ile serebral kan akım hacmi (tCBFV) ve karotis intima media kalınlığı (KİMK) arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan bu çalışma, Eylül-Kasım 2025 tarihleri arasında Kayseri Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sigara Bırakma Polikliniği'ne başvuran 18–40 yaş arası 47 gönüllü birey (çalışma grubu) ve aynı hastanenin Aile Hekimliği Polikliniği'ne periyodik muayene amacıyla başvuran, sigara kullanmayan 18–40 yaş arası 47 gönüllü birey (kontrol grubu) üzerinde yürütülmüştür. Katılımcılara, araştırmacılar tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Sağ ve sol karotis intima-media kalınlığı (KİMK), sağ ve sol İnternal karotis arter kan akım hacmi (İCA BFV) ve vertebral arter (VA) BFV ölçümleri Doppler ultrasonografi (USG) ile aynı radyolog tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu dört arterin kan akım hacimleri toplanarak toplam serebral kan akım hacmi (tCBFV) hesaplanmıştır. Katılımcıların öfke düzeylerini belirlemek amacıyla Novaco Öfke Ölçeği, nikotin bağımlılık düzeylerini değerlendirmek için ise Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FTND) kullanılmıştır. Her iki değerlendirme de klinik psikolog tarafından uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 28.0 programında analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p 0,05). Sigara kullanan bireylerde sol, sağ ve ortalama KİMK değerleri sigara kullanmayanlara göre daha yüksek saptanmıştır (p 0,05). Novaco Öfke Ölçeği puanı sigara içenlerde sigara içmeyenlere göre daha yüksek olup bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p=0,042). Sigara kullanım miktarı (paket/yıl) ile ortalama KİMK arasında pozitif güçlü korelasyon (r=0,545, p 0,05). Öfkeli ve öfkesiz grup arasında yaş anlamlı (p<0,05) farklılık göstermiştir. Regresyon analizinde sağ VA BFV'nin öfkesiz olmayı istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde yordadığı tespit edilmiştir (p<0,05). (OR=0,959, p=0,044). Sonuç: Bu çalışmada sigara kullanımının, genç erişkinlerde dahi subklinik aterosklerozun bir göstergesi olan KİMK artışı ve tCBFV azalma ile ilişkili olduğu; buna ek olarak öfke düzeylerinin sigara kullanmayanlara göre daha yüksek seyrettiği gösterilmiştir. Öfke düzeyi ile KİMK ve tCBFV arasında doğrudan bir ilişki saptanmamış olsa da, artmış KİMK, azalmış tCBFV ve yükselmiş öfke skorlarının aynı grupta birlikte görülmesi, sigaranın damar yapısı, serebral dolaşım ve emosyonel işlevler üzerinde çok boyutlu bir fizyopatolojik yük oluşturduğunu düşündürmektedir. Vertebral arter hemodinamiğinin öfke düzeyiyle ilişkili bulunması serebral dolaşım özelliklerinin emosyonel sonuçlar üzerinde etkili olabileceğini desteklemektedir. Gelecekte daha geniş örneklemli, prospektif ve çok merkezli çalışmalarla, sigaranın öfke düzeyi üzerindeki dolaylı nörovasküler mekanizmaları ayrıntılı olarak incelenmelidir. Bu amaçla fMRI, PET ve transkraniyal Doppler gibi ileri nörogörüntüleme yöntemlerinin yanı sıra oksidatif stres, endotelyal fonksiyon ve inflamasyon belirteçlerinin birlikte değerlendirilmesi, sigaranın emosyonel ve serebrovasküler etkilerini daha bütüncül biçimde ortaya koyabilir. Anahtar Kelimeler: Karotis Intima–Media Kalınlığı, Öfke Düzeyi, Serebral Kan Akım Hacmi, Sigara Kullanımı