Palyatif bakım hastalarına bakım verenlerde bakım yükü, bakım yüküne etki eden faktörler ve hastanın nütrisyon durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERFİN MERVENUR GÜRLER ALTUNIŞIK
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Palyatif bakım, hastaların hastalıklarını değerlendirirken hastaların ruhsal, sosyal ve diğer karmaşık ihtiyaçlarına cevap veren bir yaklaşımdır. Bu hastalara bakım verenler ise hastaların çeşitli ihtiyaçlarının karşılanmasında rol oynarlar. Bakım verme sürecinde çeşitli zorluklar yaşamaları nedeniyle bakım verenlerde bakım yükü oluştuğu çalışmalarda sıkça yer almaktadır. Bu bakım yükünün, özellikle komorbiditesi ve semptom yükü yüksek terminal dönemdeki palyatif bakım hastalarına bakım verenlerinde, küratif tedavi alanların bakım verenlerine göre daha fazla olduğu gösterilmektedir. Bu yükün bakım verenlerde birtakım rahatsızlıklara yol açtığının literatürde gösterilmesinden ötürü, bakım verenlerin de birer hasta haline dönüşmemesi adına çeşitli müdahale planlarının oluşturulması için çalışmalar yapmak önem arz eder. Bu yaklaşım, bakım alan hastaların nütrisyonel durumlarının iyileştirilmesine de katkı sağlar. Bakım verenlerin bakım yükünün azaltılması çift taraflı bir etki oluşturarak hem bakım verenlerin hem de bakım alan hastaların yaşam kalitesini artırabilir. Çalışmamız literatür ışığında, palyatif bakım hastalarının beslenme durumu ile bakım verenlerinin bakım yükü arasındaki ilişkiyi belirlemeyi ve bakım verenin yükünün hastanın beslenme durumu üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu konuda az sayıda çalışma olduğu için bu alanda yapılacak araştırmalar adına literatüre katkı sağlamak, çalışmamızın değerini artırmaktadır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel çalışma olarak planlanan bu çalışma, 20 Şubat 2024- 20 Haziran 2024 tarihleri arasında, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği'ne bağlı palyatif serviste takip edilen 82 hasta ve primer bakım verenleri üzerine gerçekleştirilmiştir. Takip edilen hastaların olgu rapor formları oluşturuldu, palyatif bakım yatış endikasyonları, nütrisyon metodu, albümin ve prealbümin laboratuvar değerleri, NRS-2002 skorları tespit edildi. Laboratuvar verilerinin alt ve üst sınırları için Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'nin laboratuvar referans değerleri baz alındı. Hastaların bakım verenlerine 20 sorudan oluşan sosyodemografik veri formu ve 22 soruluk Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği uygulandı. Elde edilen veriler istatistiksel analize tabi tutuldu. p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya toplam 82 kişi katılmış olup katılımcıların yaş ortalaması 54,00±13,19 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların %76,8'i (n=63) kadın, %23,2'si ise (n=19) erkektir. Katılımcıların %56,1'i (n=46) ilkokul mezunu olduğu, %86,6'sının (n=71) evli olduğu, %67,1'inin (n=55) 18 yaş üstü çocuğunun olduğu, %48,8'inin (n=40) ev hanımı olduğu, %53,7'sinin (n=44) kronik hastalığının olmadığı, %52,4'ünün ise (n=43) ilaç kullanmadığı belirlenmiştir. Palyatif bakım servisinde takip edilen hastaların bakım verenlerinde Bakım Yükü Ölçeği toplam puanı 39,41±18,60 olarak bulundu. Bakım Verme Yükü Ölçeği Toplam Puanları NRS-1 ile NRS 3-4 (p<0.001, Bonferroni test) arasında anlamlı bir farklılık olduğu gösterildi. Bakım veren yükü ile hastanın nütrisyon durumu arasındaki anlamlı ilişki gösterildi. Albümin ve prealbümin laboratuvar değerleri ile bakım yükü arasında anlamlı ilişki bulunamadı. Nütrisyon metotlarıyla bakım yükünün ilişki vardı (p=0. 001). Anlamlı farklılığın Oral metot ile Enteral metot (p=0. 001, Bonferroni test) arasında olduğu, enteral metodun bakım yükünü arttırdığı belirlendi. Bakım verenlerin yaş ortalaması 54,00±13,19 bulundu ve bakım verme yükü ölçeği toplam puanı ile yaş arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki saptandı (p=0.049). 18 yaş üstü çocuğu olan bakım verenlerde bakım yükü anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0. 019). Evde yaşayan yaşlı birey sayısının 2 ve üzeri olması durumunda bakım verme yükünün anlamlı derecede arttığı belirlendi(p<0,05). Bakım nedeni olarak bakım verecek başka kimsesi olmaması durumunda olan bakım verenlerin, Bakım Verme Yükü Ölçeği toplam puanlarının ailevi sorumluluk/aile bağı nedenli bakım verenlere göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu bulundu (p<0.001). Bakım sürecinde başka birinden yardım almayan bakım verenlerin Bakım Yükü Ölçeği Toplam puanlarının 46,69±18,58 olduğu saptandı ve istatiksel olarak anlamlı şekilde bakım yüklerinin fazla olduğu tespit edildi. Psikolog, psikiyatr, ilaç tedavisi veya terapi yardımı alanlar ile destek almayanlar arasında bakım verme yükü açısından anlamlı bir fark bulundu (p=0.007, Bonferroni testi). Sonuç: Palyatif bakım servisinde takip edilen hastaların bakım verenlerinde yüksek bakım yükü saptanmıştır ve kötü nütrisyonel durumun bakım yükünü arttığı belirlenmiştir. Bakım yükü ve nütrisyon metodunun ilişkili olduğu, enteral beslenme metodunun oral beslenme metoduna göre bakım yükünü arttırdığı tespit edildi. Bu bulgular, palyatif bakımda enteral beslenen hastalara bakım verenlere sağlanması gereken desteğin önemini göstermiştir. Bakım verenlerin yükünün tanımlanması, değerlendirilmesi ve hafifletilmesi adına nedene yönelik araştırmalar yapılmıştır. Bakım konusunda birinden yardım almanın ve bakım sürecinde profesyonel destek almanın bakım yükünü azalttığı görülmüştür. Terapi, ilaç tedavisi ve psikiyatrik destek gibi müdahalelerinin, bakım verenlerin yükünü azaltmada ve yaşam kalitesini artırmada etkili olduğu gösterilmiştir. Bu çalışma, bakım verenlerin profesyonel yardım almasının önemini vurgularken, bu tür desteklerin yaygınlaştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: palyatif bakım, bakım veren yükü, nütrisyon, bakım veren