Ailesel akdeniz ateşi hastalarında tanı süreci ve tanı sürecindeki gecikmeyle ilgili faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÖZTÜRK
Danışman: Yusuf Çetin DOĞANER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Ailesel Akdeniz ateşi (AAA) en yaygın otoinflamatuar hastalıktır. Tipik olarak hastalar, tekrarlayan ve kendi kendine sonlanan ateş atakları ve plörit, peritonit, artritin sebep olduğu ağrı veya erizipel benzeri deri lezyonundan şikayetçidir. Türkiye, dünyadaki en yüksek insidans ve prevalans oranlarından birine sahiptir. Tanı klinik belirtilere dayanır, ancak hastalık farklı klinik fenotiplerle belirebilir. Çeşitli araştırmalar, İsrail ve Türkiye gibi AAA için endemik bölgeler olarak nitelendirilen ülkelerde bile tanısının gecikebileceğini bildirmiştir. Yanlış tanı gereksiz cerrahi müdahalelere yol açabilir. Tanı gecikmesi amiloidoz riskini yükseltebilir. AAA tanısında gecikme, morbiditeyi önemli derecede artırabilir ve hem mortalite hem de sağlık bakım harcamalarında yükselişe neden olabilir. Bununla birlikte, spesifik olarak tanı gecikmesinin veya yanlış tanının sebeplerini inceleyen çalışmalar kısıtlıdır. Bu çalışmanın amacı AAA hastalarının başlangıç belirtileri, belirtilerin ortaya çıkmasından tanı alana kadar geçen sürenin belirlenmesi, geç tanı alması ile ilişkili faktörlerin saptanmasıdır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak planlanan çalışmamız, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Kliniği ve bağlı polikliniklerine başvuran, AAA nedeni ile tedavi edilmekte olan ve çalışmaya katılmakta gönüllü olan 169 hasta üzerinde yapılmıştır. Çalışma için hazırlanan anket formunda; sosyodemografik özellikler, AAA ile ilgili ilk başlangıç semptomlarını, bu semptomlarla daha önce hangi sağlık kuruluşuna müracaat ettiği, ailede etkilenen başka bireylerin olup olmadığı gibi hastalıkla ilişkili klinik özellikleri ve tanı konulana kadar geçen sürenin incelendiği sorular sorulmuştur. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz edilmiştir. Analizlerde iki bağımsız grubun karşılaştırılmasında Mann Whitney U testi, üç ve daha fazla bağımsız grubun karşılaştırılmasında Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. Analizlerde p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların %58'nin (n=98) kadın, %62,7'si (n=106) evli, %46,7'si (n=79) üniversite mezunu olduğu görülmüştür. Çalışmaya katılan AAA hastalarının yaş ortalaması 34,31±10,96, semptom başlama yaşı ortalama 17,26±11,43, tanı yaşı ortalama 24,67±12,62 bulunmuştur. Tanı gecikme süresinin ortalama yaklaşık 7,5 yıl olduğu belirlenmiştir. AAA ile ilgili ilk şikâyet olarak en sık %72,8'inde (n=123) karın ağrısı ikinci sıklıkla da %59,2'sinde (n=100) eklem ağrısı görülmüştür. Hastaların %57,4'ü (n=97) devlet hastanesine ve %70,4'ü (n=119) dahiliye uzmanına başvurdukları belirlenmiştir. İlk tanı olarak %33,7'sinin (n=57) gastrointestinal sistem (GİS) hastalığı, %17,2'sinin (n=29) apandisit olduğu görülmüştür. Tanı öncesi cerrahi operasyon geçirenler arasında en sık olarak %76,9 (n=30) oranında apandisit görülmüştür. Hastaların %73,4'ünde ailede AAA öyküsü olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların yaş ve tanı yaşı ile tanı gecikme süresi arasında pozitif yönde ilişki bulunmuştur (p<0,05). Eklem ağrısı şikâyeti olanların olmayanlara göre ve cerrahi operasyon geçirenlerin geçirmeyenlere göre tanı gecikme süreleri anlamlı olarak daha uzun bulunmuştur (p<0,05). Tanı yaşının, AAA ile ilgili ilk şikayetlerde eklem ağrısının varlığının ve tanı öncesi çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurmanın tanı gecikme süresine pozitif yönde etkisinin olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmamızda tanı gecikmesinin uzun olduğu görülmüş olup özellikle eklem ağrısı gibi eklem bulguları ile atipik görünümde başvuran hastaların yanlış tanı ve tanı gecikmesinin daha uzun olduğu görülmüştür. Başlangıç semptomlarında eklem bulguları olan hastalarda tanı gecikme süresinin arttığı görülmüş olup bize eklem bulguları ile gelen hastalarda ayırıcı tanıda akılda tutulabilir. Tanı gecikmesinin altında yatan nedenleri belirlemek oldukça zor olsa da tanı gecikmesini azaltmak ve buna bağlı gelişecek komplikasyonları önlemek için hekimlerin, AAA ile ilgili bilgi ve farkındalıklarını artırmak önemlidir. Anahtar kelimeler: Ailesel Akdeniz Ateşi, tanı süreci, tanı gecikmesi