Psoriasis hastalarında metotreksat ve biyolojik ajan tedavilerinin depresyon ve anksiyete semptomları üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE UĞURER
Danışman: İlknur ALTUNAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Psoriasisi olan bireylerde yaşam kalitesinde bozulmaların yanısıra anksiyete, depresyon ve suisid riski gibi psikiyatrik komorbiditeler de eşlik edebilmektedir. Son yıllarda psikolojik/psikiyatrik komorbiditelerin psoriasis ile benzer patogenetik yolakları izlediği ve hem psoriasis hem de bu komorbiditelerin sistemik enflamasyonun bir parçası olduğu üzerinde durulmaktadır. Psoriasis sistemik tedavisinde kullanılan bir kısım ajanların sistemik enflamasyon üzerinden etki ettiği düşünülmekte, özellikle biyolojik ilaçların sistemik enflamasyonu baskılayarak etki ettiği, hatta bazı komorbiditeleri önleyebileceği savı üzerinde durulmaktadır. Bu çalışmada birincil amacımız konvansiyonel bir ajan olan metotreksat ve biyolojik ajanların psoriasiste sık görülen iki ana psikiyatrik komorbidite üzerindeki ve yaşam kalitesindeki etkilerinin birbirine gore üstünlük gösterip göstermediğini, ikincil olarak da bu psikiyatrik semptomlarının sistemik enflamasyon parametreleri ile ilişkilerini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza biyolojik ajan veya metotreksat tedavisi başlanmak üzere, toplam 60 orta veya şiddetli plak psoriasis hastası dahil edildi. Hastalık şiddeti, Psoriasis Alan Şiddet İndeksi (PAŞİ) ile değerlendirildi. Her iki hasta grubuna tedavinin başlangıcında ve 24. haftasında Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Dermatoloji Yaşam Kalite İndeksi (DYKİ) doldurtuldu. Aynı zamanda tüm hastaların tedavinin başlangıcında ve 24. haftasında serum C-reaktif protein (CRP) ve tümör nekroz faktörü-alfa (TNF- α) düzeyleri ölçüldü. Bulgular: Tedavinin 24. haftasında her iki grupta da BAÖ ve BDÖ skorlarındaki düşüş istatistiksel olarak anlamlı idi. Fakat iki grubun BAÖ ve BDÖ skorlarındaki düşüş birbirleriyle karşılaştırıldığında, iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Tedavi sonrası her iki grupta da DYKİ skorlarındaki düşüş istatistiksel olarak anlamlı olmakla birlikte, biyolojik ajan tedavisi başlanan hastaların DYKİ skorlarındaki düşüş metotreksat tedavisi başlanan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,007). BDÖ skorlarındaki düşüş ile PAŞİ yanıtı (r=0,267, p=0,039) ve DYKİ skorlarındaki düşüş (r=0,385, p=0,002) arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon saptandı. Her iki tedavi de enflamasyon parametrelerini, özellikle serum CRP düzeylerini, düşürmesine rağmen BAÖ ve BDÖ skorlarındaki düşüş ile serum TNF-α ve CRP düzeylerindeki düşüş arasında anlamlı korelasyon saptanmadı. Sonuç: Bu çalışmada orta ve şiddetli psoriasis hastalarında hem biyolojik ajan hem metotreksat tedavileri depresyon ve anksiyete semptomlarını azaltmaktadır. Fakat tedaviler arasında anlamlı fark yoktur. Biyolojik ajan tedavilerinin yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri metotreksat tedavisine göre daha fazladır. Anksiyete, depresyon ve yaşam kalitesini ölçen skorlarla hastaların sistemik enflamasyon parametreleri arasında anlamlı bir ilişki gösterilememiştir. Daha uzun süreli, kohort ve daha duyarlı sistemik enflamasyon parametreleri ile çalışmalar gereklidir. Anahtar kelimeler: anksiyete, depresyon, enflamasyon, psoriasis, yaşam kalitesi