Evlerde kullanılmayan ilaçların yönetimi ile ilgili farkındalığın değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN TUNÇEL
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, evlerde kullanılmayan ilaçların yönetimiyle ilgili toplumun farkındalığını ölçmek amacıyla yapılan kesitsel ve tanımlayıcı bir araştırmadır. Gereç ve yöntem: Çalışma, İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 01.11.2024-31.01.2025 tarihleri arasında yürütülmüş ve 380 katılımcıyla tamamlanmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından hazırlanan 24 soru ve ifadeden oluşan anket formu ile 01 Kasım 2024-31 Ocak 2025 tarihleri arasında Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran katılımcılarla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Formda katılımcıların sosyodemografik bilgileri, evlerinde fazladan ilaç bulunup bulunmadığı, hangi miktarda bulunduğu, bu ilaçları nasıl değerlendirdikleri şeklinde soru ve ifadelerden oluşmaktadır. Veriler SPSS 22.0 programı ile analiz edildi. Niteliksel değişkenler için sayı ve yüzde analizleri, niceliksel değişkenler için minimum, maksimum, ortalama, standart sapma ve medyan analizleri yapıldı. Karşılaştırmalar Ki-Kare analizi ile yapıldı. Anlamlı bulunan karşılaştırmalarda anlamlılığın hangi değişkenler arasında olduğunu saptamak için Bonferroni düzeltmeli sütun oranlarının karşılaştırılması analizleri yapıldı. Analizler %95 güven düzeyinde yapıldı (p<0,05 anlamlı kabul edildi). Bulgular: Katılımcıların %61,3'ü evlerinde kullanılmayan ilaç bulundurmadıklarını belirtirken, %38,7'si bu ilaçları sakladığını ifade etmiştir. Kullanılmayan ilaçların saklanma nedenleri arasında en yaygın olanı, tedavinin doktor önerisiyle erken sonlandırılmasıdır (%34,2). Saklanan ilaçlar arasında en fazla ağrı kesiciler (%43,7), antibiyotikler (%21,1) ve mide ilaçları (%14,5) yer almaktadır. Son kullanma tarihi geçen ilaçların büyük bir kısmı çöpe atılmakta (%53,9), bir kısmı ise lavaboya dökülerek imha edilmektedir (%21,8). Katılımcıların yalnızca %10,3'ü ilaçlarını belediyelere veya sağlık kuruluşlarına teslim etmeleri gerektiğini bildiklerini belirtmiştir. Fazla ilaçları sağlık kuruluşlarına veya belediyelere vermek isteyen katılımcıların %27,6'sı eczanelerde bu konuda engelle karşılaştıklarını ifade etmiştir. Doktor veya eczaneden ihtiyaç dışı ilaç talep edenlerin oranı, eğitim seviyesi, gelir düzeyi ve yaş gruplarına göre anlamlı farklılık göstermektedir. Başkalarının ilaçlarını kullanma eğilimi, yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi ve gelir durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermektedir. Sonuç: Araştırma sonuçları, toplumda kullanılmayan ilaçların yönetimi konusunda farkındalık eksikliği olduğunu göstermektedir. İlaçların imhası önemli bir halk sağlığı problemi olup konuya multidisipliner yaklaşım ve halkın bilinçlendirilmesi önemlidir.Evde ilaç birikimini engelleyecek önlemlerin alınması, birikmesi durumunda halka ilaçları teslim edebilecek imkanların sağlanması önemlidir. Anahtar Kelimeler: İlaç, Farkındalık, Yönetim