Madde kullanim bozukluğu olan bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri ile biyolojik ritimlerin aşerme ve relaps riski ile ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELVAN AÇIKGÖZ YALÇINKAYA
Danışman: Sinay ÖNEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Bağımlılık gibi biyopsikososyal alanlarda birçok özellikle ilişkili bir hastalıkta, aşerme ve relaps riski ile ilişkili olabilecek pek çok etken bulunmaktadır. Çalışmamızda madde kullanım bozukluğu olan bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri, biyolojik ritim ve kronobiyolojik değişkenler ile madde aşerme ve relaps riski arasındaki ilişki incelenmiştir. Gereç ve Yöntemler:Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı şekilde tasarlanan bu çalışmaya, Mart 2023-Eylül 2023 tarihleri arasında Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi AMATEM kliniğine başvuran, DSM-5 tanı kriterlerine göre Madde Kullanım Bozukluğu tanısı alan, araştırmaya gönüllü 100 hasta ile 100 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu, Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (Adult ADHD Self-Report Scale – ASRS), Wender-Utah Derecelendirme Ölçeği (25 maddeli kısa form) (WUDÖ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRDG), Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (SAA), Moodist Relaps İndeksi (MORİ), Madde Aşerme Ölçeği (MAÖ) uygulanmış ve çıkan veriler gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Bulgular:MKB grubumuzda yüksek relaps etkenlerine ve fazla aşerme belirtilerine sahip olan bireylerin akşamçıl kronotip özellikleriyle (r=-0,220, p<0,05) ilişkili olduğu saptanmıştır. Hem çocukluk çağı DEHB semptomatolojisi aşerme (r=0,343, p<0,01) ve relaps (r=0,457, p<0,01), hem de erişkin DEHB semptomatolojisinin aşerme (r=0,465, p<0,01) ve relaps (r=0,523, p<0,01) ile pozitif korelasyon gösterdiği bulunmuştur. Azalmış uyku kalitesinin artmış madde aşerme (r=0,483, p<0,01) ve relaps (r=0,425, p<0,01) ile ilişkili olduğu gösterilmekle birlikte MORİ alt ölçekleri incelendiğinde ise özellikle stres, kullanılan ortamlar, duyguyla ilişkili sorunların uyku kalitesi ile bağlantılı olduğu bulunmuştur. Aşerme riskine hangi faktörün etkisinin daha büyük olduğunu belirlemek için SAA, PUKİ, BRDG ölçek skorları ile yapılan regresyon analizinde aşerme etkenleri üzerinde BRDG (p=0,000, GA:0,159 – 0,470) ve PUKİ'nin (p=0,022, GA:0,065 – 0,805) istatistiksel olarak anlamlı olduğu, WUDÖ ve Erişkin DEHB ölçeklerinin analize eklenmesiyle bu anlamlılığın devam ettiği BRDG (p=0,005, GA:0,082 – 0,446) ve PUKİ'nin (p=0,037, GA:0,026 – 0,794) görülmüştür. Relaps riskine hangi faktörün etkisinin daha büyük olduğunu belirlemek için SAA, PUKİ, BRDG ölçek skorları ile yapılan regresyon analizinde relaps etkenleri üzerinde BRDG'nin (p=0,000, GA:0,472 – 1,187) istatistiksel olarak anlamlı olduğu, WUDÖ ve Erişkin DEHB ölçeklerinin analize eklenmesiyle bu etkinin devam ettiği (p=0,004, GA:0,200 – 1,008)saptanmıştır. Sonuçlar:MKB'lu bireylerde aşerme ve relaps riskinin akşamcıl kronotip, bozulmuş uyku kalitesi ve biyolojik ritim özellikleri, hem çocukluk hem erişkin çağı DEHB belirtileri ile ilişkili olduğunu bulan çalışmamız, MKB'lu bireylerde DEHB belirtileri, uyku kalitesi ve biyolojik ritimle ilişkili değişkenlerin ayrıntılı sorgulanması, kişilerin aşerme ve relaps riski açısından değerlendirilerek prognozun ve tedavide uygulanacak müdahalelerin belirlenmesinde yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca çalışmamızın MKB ile uyku kalitesi ve biyolojik ritimlerdeki bozukluğun madde kullanımı için neden mi sonuç mu olduğu, ya da birbirini olumsuz etkileyen kısır bir döngü mü oluşturduğu sorularına yanıt bulunabilmesi için daha geniş örneklemli ve risk faktörlerinin daha geniş kapsamda değerlendirildiği prospektif izlem çalışmalarına ilham vermektedir. Anahtar Kelimeler: Madde Kullanım Bozukluğu, Aşerme, Relaps, Biyolojik Ritim, Kronotip, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu