Tip 2 diyabet hastalarında ilaç kullanım öz yeterliliğinin kan şekeri regülasyonu üzerine etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA KESİCİ
Danışman: Remziye NUR EKE
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tip 2 diyabetin yönetiminde glisemik kontrolü etkileyen klinik faktörlerin yanında, bireyin ilaç kullanımına ilişkin öz yeterliliği gibi davranışsal belirleyiciler de önem taşımaktadır. Bu araştırma, Antalya Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Kliniğine bağlı birimlere başvuran tip 2 diyabet hastalarında diyabet ilaç kullanım öz yeterliliğinin kan şekeri regülasyonu üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Ayrıca sosyodemografik özellikler, klinik değişkenler, diyabete ilişkin bilgi düzeyi ile tutum ve davranış özelliklerinin diyabet ilaç kullanım öz yeterliliği ve glisemik kontrol ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, tıpta uzmanlık tezi kapsamında Antalya Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Kliniğinde tip 2 diyabet tanılı hastalarda gerçekleştirilen kesitsel ve tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Veriler araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikler, diyabete ilişkin bilgi düzeyi ile tutum ve davranış özelliklerini içeren verileri veri toplama formuna kaydedilmiştir. Ardından "Diyabet İlaç Kullanım Öz Yeterliliği Ölçeği" uygulanmıştır. Klinik ve laboratuvar verileri hastane kayıt sistemi üzerinden elde edilmiştir. Glisemik kontrolün değerlendirilmesinde HbA1c düzeyi esas alınarak katılımcılar HbA1c ≤%7 ve HbA1c >%7 olmak üzere gruplandırılmıştır. Veriler IBM SPSS 23.0 paket programı (IBM Corp., Armonk, NY) kullanılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler, uygun karşılaştırmalı analizler ve ROC analizi uygulanmış ve p %7 olan katılımcılara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (sırasıyla p=0,003; p=0,004; p=0,003). Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde, azalan VKİ'nin (OR=0,934; %95 GA=0,885-0,986; p=0,014) ve azalan "Toplam Öz Yeterlilik" puanının (OR=0,909; %95 GA=0,858-0,964; p=0,001), HbA1c>%7 durumu ile bağımsız olarak ilişkili faktörler olduğu belirlenmiştir. ROC analizi sonucunda "Toplam Öz Yeterlilik" puanının HbA1c>%7 durumunu ayırt etmede istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (AUC=0,616; %95 GA=0,554-0,676; p=0,003). Sonuç: Tip 2 diyabet hastalarında diyabet ilaç kullanım öz yeterliliğinin glisemik kontrol ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu sonuç, birinci basamakta tip 2 diyabet izlemi ve yönetiminde yalnızca farmakolojik tedavinin planlanmasının yeterli olmadığını; hastanın ilaç kullanımına ilişkin öz yeterliliğinin değerlendirilmesi, desteklenmesi ve izlem sürecine entegre edilmesinin de glisemik kontrol açısından önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Birinci basamak sağlık hizmeti, Glisemik kontrol, İlaç tedavisine uyum, Öz yeterlilik, Tip 2 diyabet.