Yeni tip coronavirüs (COVİD-19)'un erkek fertilitesi üzerine etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HİSTOLOJİ VE EMBRİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVTAP GÖKALP
Danışman: Halime Tuba CANBAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Fertil ve infertil sağlıklı kişilerle COVİD-19 enfeksiyonu geçirmiş iyileşmiş kişilerin semen örneklerinin morfolojik ve moleküler olarak incelenmesi, enfeksiyon sonrası kısa (1-3. ay) ve uzun (9-24. ay) dönem etkilerinin belirlenmesidir. Ayrıca COVİD-19 geçiren ve geçirmeyenlerde sperm kriyoprezervasyon işleminin kısa (3-5 ay) ve uzun (9-14 ay) dönem etkilerinin hem morfolojik hem de moleküler olarak değerlendirilmesi, spermdeki DNA hasarının tespit edilmesi ve karşılaştırma yapılmasıdır. Gereç ve Yöntem: Semen örnekleri DSÖ 2021 kriterlerine göre sayı ve motilite Makler kamarasıyla değerlendirilmiş, yayma preparatlar hazırlanarak Diff Quick boyamaları yapılmış ve Kruger kriterlerine göre morfolojik olarak değerlendirilmiştir. Moleküler değerlendirilmesi immunofloresan boyama yöntemiyle sperm hareketinde önemli olan CatSper-4 sperm kuyruk iyon kanalı molekülü ekspresyonunun tespiti ve lokalizasyonu belirlenmiştir. Ayrıca dondurulmuş, kısa ve uzun dönemler sonrası çözdürülmüş semen örneklerinde DNA hasarı TUNEL'la akış sitometrisi yöntemiyle belirlenmiştir. Bulgular: Fertil gruplarda infertil gruplara oranla daha fazla sperm konsantrasyonu görüldü. COVİD-19 enfeksiyonu geçirmiş gruplarda sperm sayısı ve motilitesinin azaldığı görüldü. Hem fertil hem de infertil gruplarda COVİD-19 enfeksiyonu geçirmiş olanların semenlerinde viskozitenin arttığı saptandı. Morfolojik değerlendirmelerle özellikle baş anomalilerinin enfeksiyon sonrası arttığı gözlendi (p<0,0001 (****)). CatSper-4'ün infertil gruplarda ekspresyonunun olmadığı, enfeksiyonu geçiren fertil gruplarda ekspresyonunun azaldığı görüldü (p=0,0008 (***)). DNA hasarının infertil gruplarda yüksek olduğu (p=0,3517 (ns)), özellikle enfeksiyon sonrası dönemlerde DNA fragmantasyonunun arttığı gözlendi (p=0,051 (ns)). Ayrıca dondurup-çözdürme işlemi sonrası morfolojik değerlendirmede sperm kuyruk anomalilerinin arttığı gözlendi (p=0213 (*)). Sonuç: COVİD-19 geçiren fertil ve infertil gruplarda sperm sayı ve motilitesinin azaldığı, subgrup anomalilerinde baş anomalilerinin arttığı gözlendi. Sperm hareketinde aktif görev yapan iyon kanallarından CatSper-4'ün ekspresyonunun enfeksiyon sonrası azaldığı saptandı.