Birinci basamakta demir eksikliği anemisi tespit edilen erkek hastaların ve postmenopozal kadın hastaların endoskopi ve kolonoskopi incelemesi önerisine uyumlarının sağlık okuryazarlığı ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA KARACA
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda demir eksikliği tespit edilen erkek ve postmenopozal kadın hastaların, aile hekimlerinin kanser erken tanı incelemelerine katılım önerisine uyumlarının sağlık okuryazarlıkları ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem: Araştırma 1 Mayıs 2022 – 30 Nisan 2023 tarihleri arasında yapılmıştır. Bursa Nilüfer 16 Nolu Küçük Sanayi Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı hastalardan sisteme kayıtlı hemogram tetkik sonucu mevcut olan 1029 erkek ve 268 postmenopozal kadının değerleri incelenmiştir. Araştırma kriterlerini karşılayan 88 hasta çalışma için aile sağlığı merkezine davet edilmiştir. Araştırmaya katılmayı kabul eden katılımcıların sosyodemografik özellikleri, şikayetleri ve laboratuvar değerleri kaydedilmiştir. Sağlık okuryazarlığını ölçmede En Yeni Yaşamsal Bulgu NVS (Newest Vital Sign) ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Demir eksikliği tespit ettiğimiz 88 hastadan 34'ü endoskopi ve kolonoskopi incelemesi yaptırmayı kabul etmiştir. 29 hastaya kolonoskopi ve 28 hastaya endoskopi yapılmıştır. Endoskopi sonucunda 1 hastada (%3,60) nöroendokrin hücre displazisi görülmüştür. Kolonoskopi raporlarında 1 hastada (%3,45) adenokarsinom, 2 hastada (%6,90) hiperplastik polip ve 3 hastada (%10,34) tubuler adenom izlenmiştir. Hastaların endoskopi önerisine uymalarında etkili faktörler eğitim, karın ağrısı mevcudiyeti ve sağlık okuryazarlığı olarak belirlenmiştir. Hemoglobin (rs= 0,33; p=0,002), ferritin (rs= 0,25; p=0,018), demir (rs= 0,25; p=0,018) ve transferrin (rs= 0,23; p=0,028) değerlerinin NVS skorları ile birlikte arttığı izlenmiştir. Sonuç: Demir eksikliği tespit edilen erkek ve postmenopozal kadın hastalarda malign veya premalign lezyon tespit edilmesi riski yüksektir ve bu hastalar endoskopi ve kolonoskopi incelemesine yönlendirilmelidir. Doktorun endoskopik inceleme önerisine uyumda eğitim, karın ağrısı şikâyeti ve sağlık okuryazarlığı etkilidir. Demir eksikliğinin sağlık okuryazarlığı ile ters ilişkisi, demir eksikliğinin bilişsel fonksiyonlar üzerine olan olumsuz etkisinden kaynaklanıyor olabilir. Anahtar Kelimeler: demir eksikliği anemisi, endoskopi, kanser taraması, kolonoskopi, sağlık okuryazarlığı