Lisede öğrenim gören adölesanlarda diyabet risk faktörlerinin yaygınlığı ve farkındalığı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UMUT ESEN
Danışman: Emin PALA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Lisede öğrenim gören 16 yaş ve üstü adolesanlarda diyabet riskini, risk faktörlerinin yaygınlığını belirlemek ve gençlerin diyabet farkındalık düzeylerini saptamak GEREÇ VE YÖNTEM: 01.09.2019-31.10.2019 tarihleri arasında İstanbul ili Ümraniye ilçesinde 2019-2020 eğitim öğretim yılı eylül ayı içerisinde öğrenim vermekte olan özel ve devlet okullarından tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden iradi örnekleme yöntemi ile seçilen okullarda 16 yaş ve üzeri 558 adölesana diyabetin risk faktörlerini ve diyabet farkındalıklarını sorgulayan anket çalışması yüz yüze uygulanmıştır. Bireylerin gönüllülük esası baz alınarak stadiometre ile boy, standart dijital tartı ile kilo ve mezura yardımıyla da bel çevresi ölçümleri yapılmış, demografik verileri not edilmiştir. Elde edilen veriler FINDRISC skorlama sistemine göre hesaplanmış ve her adolesanın risk skoru elde edilmiştir. Elde edilen risk skorları ile demografik veriler ve farkındalık düzeyleri arasında ilişki olup olmadığına bakılmıştır. BULGULAR: 558 katılımcımız içerisinde 9 kişi bilinen diyabetes mellitus tanılı kişilerdi. Bu kişiler hali hazırda tanılı kişiler oldukları için diyabet risk skorlama soruları diyabet tanısı almamış olan 549 katılımcıya yöneltilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 16,74 olarak bulundu. Risk faktörlerinin yaygınlığı değerlendirildiğinde diyabet tanısı olmayan bireylerin %11.7'sinin vücut kitle indeksi (VKİ) 30 kg/m2'nin üstünde yani obez, %1,5'unun bel çevresi kızlarda 88 cm ve üstünde erkeklerde 102 cm ve üstünde olduğu görülmüştür. Katılımcıların %58,1'i her gün meyve ve sebze yemediğini belirtmektedir. %2,2'sinin en az bir defa hipertansiyon öyküsü bulunmaktadır. %8'inin en az bir defa kan şekeri yüksekliği öyküsü bulunmakta ve %47,4'ünün ailesinde diyabet öyküsü bulunmaktadır. %52,6'sı günde en az 30 dakika egzersiz yapmadığını belirtmiştir. Diyabet için risk skoru gruplara ayrılıp incelendiğinde ise bireylerin %80,8'inin "düşük", %16,4'ünün "hafif", %1,5'inin "orta", %1,3'ünün ise "yüksek" grupta olduğu görülmektedir. "Çok yüksek" risk grubunda yer alan birey bulunmamaktadır. Risk gruplarına göre farkındalık anketinde doğru cevaplanan soru sayıları arasında istatistiki olarak anlamlı ilişki saptanamamıştır. Diyabet skorlama sisteminde kız katılımcıların erkek katılımcılara kıyasla daha yüksek puan aldıkları görülmüştür (p=0,030). Diyabet farkındalık anketinde 15 soruda tüm grupta toplam doğru cevap sayısı ortalaması 8,92±4,06(%59,4)'dir. Diyabet farkındalık anketi sorularına ise en fazla doğru cevabı kendisinde ya da ailesinde (birinci ve/veya ikinci derece akrabalarda) diyabet tanısı almış kişiler olan katılımcıların verdiği gözlenmiştir. SONUÇ: Çalışmamız göstermektedir ki, katılımcılar arasında diyabet risk faktörlerinden en yaygın görülenleri: meyve-sebze tüketiminin yetersiz olması, fiziksel inaktivite ve obezite olarak dikkati çekmiştir. Adölesanların diyabetle ilgili farkındalık düzeylerinin birkaç alan dışında orta-iyi seviyede olduğu görülmüştür. Bu bağlamda bilgi düzeyini arttıracak kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının ortak çalışmaları ile düzenlenecek eğitimlere ihtiyaç vardır. İlerleyen dönemde bunun etkinliğinin gözlenmesi için farkındalık testleri tekrarlanarak bilgi düzeyleri kontrol edilmelidir. ANAHTAR KELİMELER: Adölesanlarda diyabet, diyabet risk skorlaması, diyabet farkındalığı