Uluslararası ve geçici koruma statüsündeki yabancıların algılanan sosyal destek, psikolojik iyi oluş ve sosyal uyumları arasındaki ilişkinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAMZA AYDEMİR
Danışman: Ergün HASGÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu tez çalışmasının temel amacı, uluslararası ve geçici koruma statüsündeki göçmen bireylerin algıladıkları çok boyutlu sosyal destek düzeyleri, psikolojik iyi oluş halleri ve sosyal uyum düzeyleri arasındaki ilişkileri karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu doğrultuda, sosyal destek alt boyutlarının (aile, özel kişi, arkadaş) sosyal uyumla olan bağlantıları değerlendirilmiş; aynı zamanda psikolojik iyi oluşun sosyal uyumu nasıl etkilediği analiz edilmiştir. Ayrıca sosyal uyum düzeyinin, sosyal destek ve psikolojik iyi oluş dışında çeşitli demografik değişkenler (yaş, eğitim düzeyi, çocuk sayısı, gelir durumu, Türkçe konuşma yeterliliği vb.) ile olan ilişkisi ortaya konulmuş ve sosyal uyumu etkileyen kültürel, yapısal ve duygusal etmenler nitel olarak incelenmiştir. Çalışma, farklı etnik gruplar arasında (Suriyeli Arap, Suriyeli Kürt, Suriyeli Türkmen, Iraklı ve Afgan) yaşanan farklılaşmaları da gözeterek sosyal uyumun çok katmanlı doğasını anlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, karma yöntem desenine sahip bir modelle gerçekleştirilmiştir. Nicel veri seti 300 göçmen bireyden toplanmış; örneklem grubu Suriyeli Arap, Suriyeli Kürt, Suriyeli Türkmen, Iraklı ve Afgan bireylerden oluşmuştur. Nicel veriler, "Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği", "Psikolojik İyi Oluş Ölçeği" ve "Göçmenlerde Sosyal Uyum Ölçeği" kullanılarak toplanmış; SPSS programı aracılığıyla tanımlayıcı istatistikler, korelasyon, regresyon ve varyans analizleri uygulanmıştır. Nitel boyutta ise, belirlenen 25 katılımcıyla derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler MAXQDA programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, bulguların kapsamlı bir biçimde anlamlandırılmasına olanak tanımış, nicel ve nitel bulgular karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. Bulgular: Araştırma bulguları, göçmen bireylerin sosyal uyum düzeylerinin orta seviyede olduğunu (X̄ = 65,43; SS = 14,27) ve etnik gruplar arasında anlamlı farklar bulunduğunu ortaya koymuştur. Suriyeli Türkmenler (X̄ = 71,10) ve Iraklılar (X̄ = 70,35) en yüksek sosyal uyum puanlarına sahipken, Afgan bireyler (X̄ = 58,22) en düşük uyum düzeyine sahip grup olmuştur. Sosyal uyum ile sosyal destek arasında güçlü ve anlamlı korelasyonlar gözlemlenmiştir; özel kişi desteği (r = 0,936), aile desteği (r = 0,905) ve arkadaş desteği (r = 0,814) uyumu pozitif yönde etkilemiştir. Psikolojik iyi oluş düzeyi (X̄ = 73,18) ile sosyal uyum arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = 0,782). Regresyon analizlerinde ise sosyal uyumu en güçlü yordayan değişkenlerin Türkçe yeterliliği (β = 5,943), yerel toplumla kurulan ilişkiler, yaşam memnuniyeti ve eğitim düzeyi olduğu belirlenmiştir. Modelin açıklayıcılık gücü oldukça yüksektir (R² = 0,74). Nitel bulgular, sosyal uyumun duygusal, kültürel ve yapısal faktörlerden etkilendiğini ortaya koymuştur. Katılımcılar, özellikle dil engeli, sosyal dışlanma ve cinsiyet temelli sınırlılıkları sosyal uyum önünde başlıca engeller olarak tanımlamıştır. Sonuç: Araştırma bulguları, sosyal uyumun bireysel çabalarla sınırlı olmayan, çok boyutlu, dinamik ve bağlamsal bir süreç olduğunu ortaya koymuştur. Sosyal destek sistemleri, psikolojik sağlamlık ve yerel toplumla kurulan sosyal ilişkiler; göçmen bireylerin uyum süreçlerinde belirleyici rol oynamaktadır. Sosyal uyumu etkileyen en önemli değişkenlerin başında Türkçe yeterliliği, sosyal destek algısı, yaşam memnuniyeti, gelir düzeyi ve eğitim düzeyi gelmektedir. Nitel veriler ise, sosyal uyumu biçimlendiren etkenlerin sadece ölçülebilir yapılarla sınırlı olmadığını; göçmenlerin duygusal deneyimleri, aidiyet arayışları ve karşılaştıkları sembolik sınırların da süreci doğrudan etkilediğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Göç, Sosyal Uyum, Psikolojik İyi Oluş, Algılanan Sosyal Destek, Sosyal Hizmet