Psikozun erken döneminde hastalara uygulanan kabul ve kararlılık terapisinin psikotik semptomlara ve işlevsellik düzeylerine etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DUYGU ÖZER

Danışman: Melike DİŞSİZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu araştırma psikozun erken döneminde hastalara uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisinin (ACT) psikotik semptomlara ve işlevsellik düzeylerine etkisini incelemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü deneysel bir araştırmadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini Aralık 2021-Eylül 2022 tarihleri arasında Sağlık Bakanlığına bağlı bir eğitim araştırma hastanesinin psikiyatri polikliniğine başvuran, DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar tanısını en fazla üç yıl önce almış 77 birey oluşturdu. Araştırmaya dahil olma kriterlerini sağlayan 53 birey müdahale (n=26) ve kontrol (n=27) gruplarına randomizasyon yöntemi ile atandı. Müdahale grubuna ACT programı uygulanırken; kontrol grubuna herhangi bir uygulama yapılmadı. Araştırma verileri; "Kişisel Bilgi Formu", "Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS)", "Toplumsal İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (TİDÖ)" kullanılarak elde edildi. Bulgular: Araştırmada müdahale ve kontrol gruplarında yer alan bireylerin sosyodemografik özelliklerinin benzer olduğu, bireylerin yaş ortalamasının 23,26±3,88 yıl, %76,9'unun erkek, %80,8'inin bekar, hastalık tanı yılının 1,61±,69 olduğu, %61,5'inin daha önce hastaneye yattığı saptandı. Eğitim öncesi yapılan değerlendirmede; bireylerin psikotik semptomları ve işlevsellik düzeyleri açısından gruplar arasında anlamlı farklılık görülmez iken (p>0,05), eğitim sonrası ve üçüncü ayda yapılan izlem değerlendirmesinde müdahale ve kontrol grubu arasında anlamlı bir fark belirlendi (p<0,05). Müdahale grubundaki bireylerin son test ve izlem testi PANSS puan ortalamasının, kontrol grubundaki bireylerin puan ortalamasından daha düşük olduğu saptanırken; TİDÖ puan ortalamasının, kontrol grubundaki bireylerin puan ortalamasından daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). İzlem sürecinde müdahale grubundaki bireylerde hastane yatışı gözlenmez iken; kontrol grubundaki bireylerin %14,8'inin (n=4) hastaneye yattığı belirlendi. Sonuç: Psikozun erken döneminde hastalara uygulanan ACT'in psikotik semptomları azalttığı, işlevsellik düzeylerini arttırdığı saptandı.