İkinci trimester gebelikte FIB-4 ve APRI skorlarının intrahepatik kolestazı predikte etmedeki rolü
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN ÖZCEYRAN
Danışman: Dilek ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Gebelikte intrahepatik kolestaz (GİK), maternal ve fetal sağlık üzerinde ciddi komplikasyonlara yol açabilen bir hastalıktır. Prevalansı %0.2 ile %2 arasında değişirken, erken tanı genellikle zordur ve mevcut biyobelirteçlerin prediktif gücü sınırlıdır. FIB-4 ve APRI skorları, düşük maliyetli ve kolay erişilebilir biyokimyasal testler olup, karaciğer fonksiyon bozukluklarını değerlendirmek için kullanılabilir. Bu çalışmanın amacı, gebeliğin ikinci trimesterinde (14-28. gebelik haftaları) hesaplanan FIB-4 ve APRI skorlarının, gebelikte intrahepatik kolestaz (GİK) gelişimini öngörmedeki doğruluğunu ve klinik prediktif gücünü değerlendirmektir. Ayrıca, bu biyokimyasal parametrelerin gebelikteki fizyolojik değişimlerle olan ilişkisi ve GİK tanısı almış hastalarla karşılaştırmalı analizleri yapılarak, bu indekslerin klinik pratikte erken tanı aracı olarak kullanım potansiyelini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Retrospektif vaka-kontrol niteliğindeki bu çalışma, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalında; perinatoloji kliniğine başvurmuş ve kolestaz tanısı almış olan gebe hastaları içermesi hedeflenmektedir. Kolestaz tanısı almış hasta grubunda safra asidi >10 μmol/L olan hastalar gruba dahil edilecektir. Bu hastaların ikinci trimesterdeki (14-28. hafta) Fibrozis-4 indeksi ve APRI skoru retrospektif olarak incelenecektir. Çalışma grubunu Mayıs 2020- Mayıs 2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde intrahepatik kolestaz tanısı alan, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve dışlanma kriterlerini bulundurmayan toplam 140 hasta oluşturmaktadır. Kontrol grubunu ise aynı dönemde hastaneye başvuran, 18-45 yaş arasında olan, tekil gebeliği olup herhangi bir maternal sistemik hastalığı veya fetal hastalığı olmayan, birinci trimester kombine tarama testi düşük riskli saptanan, çalışma grubu ile benzer yaş ve gebelik haftasında olan gebeler arasından rastgele seçilen 140 hasta oluşturmaktadır. Dahil edilme kriterleri: Tekil gebeliği olup gebelikte intrahepatik kolestaz tanısı konmuş,18-45 yaş arası, başka sistemik hastalığı olmayan 140 tane gebe çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Aynı dönemde hastaneye başvurmuş tekil gebeliği olup 18-45 yaş arası, herhangi bir sistemik veya fetal hastalığı olmayan, birinci trimester kombine tarama testi düşük riskli grupta olan gebeler arasından rastgele seçilen 140 tane gebe hasta da kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Dışlama kriterleri: Çoğul gebeliği olanlar, kronik inflamatuar hastalıklar (örneğin, romatizmal hastalıklar) olanlar, kanser veya başka sistemik hastalığı olan, fetal genetik veya majör yapısal anomalileri bulunanlar, sigara, alkol veya madde bağımlılığı öyküsü olanlar, pregestasyonel diyabet, kronik hipertansiyon, plasental ablasyo, preeklampsi bulunanlar, gebelikte enfeksiyonu olanlar, birinci trimester kombine tarama testi yüksek risk grubunda olan hastalar, doğumunu farklı merkezde yapan gebeler dahil edilmemiştir. Bulgular: Hastaların demografik özellikleri değerlendirildiğinde yaş, gravida, parite, abortus sayısı parametrelerinin değerlendirildiği kolestaz grubu ve kontrol grubu arasında anlamlı farklılık görülmemektedir (p>0,05).Çalışma ve kontrol grubu hemogram ve biyokimya parametreleri açısından karşılaştırıldığında kolestaz grubunda AST (p 0.05).Sonuç: Bu çalışmada ikinci trimesterde rutin tetkikler arasında alınan hemogram ve biyokimya parametreleriyle hesaplanan karaciğer fonksiyonunu gösteren APRI ve FIB-4 skorlarlarıyla kolestaz gelişimini semptom vermeden erken dönemde predikte edip edemeyeceğimizi araştırdık. Bu çalışmada, ikinci trimester biyokimyasal parametreleri incelendiğinde kolestaz grubunda AST, ALT ve total bilirubin düzeylerinin anlamlı olarak daha yüksek, albümin düzeyinin ise anlamlı olarak daha düşük olduğu saptanmıştır. Bu bulgular GİK patofizyolojisine göre karaciğer fonksiyonlarını gösteren belirteçlerin (AST,ALT, total bilirubin) aslında kolestaz durumu ortaya çıkmadan önce de kolestaz ortaya çıkmayan gruba göre daha yüksek seyrettiğini göstermektedir. GİK gelişen grupta ikinci trimesterde APRI skorunun istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğunu saptadık. Sonuç olarak gebelik intrahepatik kolestazı yüksek maternal ve fetal morbidite ve mortalite ile seyreden bir hastalıktır. Semptomlar çıkmadan kolestazın önceden öngörülebilmesi hem maternal konfor ve sağlık açısından hem de fetal iyilik hali ve takibi açısından önemlidir. Daha geniş çaplı çalışmalarla gebelerde rutin aldığımız kan testleriyle hesaplanan APRI skoru ile kolestazı predikte edebileceğimizi kanıtlayabiliriz. Anahtar Kelimeler: Gebelikte intrahepatik kolestaz, APRI Skoru, FIB-4 İndeksi