İlk Yardım Eğitmenlerinin Afet Okuryazarlığı Düzeylerinin Değerlendirilmesi: Bursa İli Örneği

Creative Commons License

Özcan T., Kuday A. D., Çalışkan C., KINIK K.

Akdeniz Tıp Dergisi, cilt.11, sa.3, ss.371-381, 2025 (TRDizin)

Özet

Amaç İlk yardım eğitmenleri afete hazırlık, müdahale ve iy- ileştirme süreçlerinde hayati bir rol oynamaktadır. Bu ned- enle afet okuryazarlığı düzeylerini etkileyen faktörlerin an- laşılması önemlidir. Bu çalışma, ilk yardım eğitmenlerinin afet okuryazarlığı düzeylerini etkileyen faktörleri araştır- mayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntemler Bu kesitsel çalışmaya Bursa, Türkiye'de ikamet eden 179 ilk yardım eğitmeni dahil edilmiştir. Veriler Demografik Bilgi Formu ve Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AOÖ) kullanılarak toplanmıştır. AOÖ puanlarını ve alt boyutlarını etkileyen faktörleri değerlendirmek için ikili lojistik regresyon ana- lizi kullanılmıştır. Bulgular Katılımcıların %66,5'i kadın, %25,7'si hemşire ve %50,8'i 6 yıldan fazla eğitmenlik deneyimine sahiptir. Katılımcıların yaş ortalaması 39,22 ± 9,07 ve ortalama AOÖ puanı 36,39 ± 6,61 idi. AOÖ' nün alt boyut puanları 35,4 ± 8,46 ile 38,62 ± 6,66 arasında değişmektedir. Erkekler (OR=0,33; GA=0,15-0,75), acil tıp teknisyenleri (OR=3,18; GA=1,13- 8,98) ve diğer sağlık çalışanları (OR=3,32; GA=1,16-9,55) hazırlık konusunda daha düşük yeterlilik göstermiştir. Afet eğitimi almış katılımcılar, zarar azaltma/önleme (OR=2,81; GA=1,27-6,22), hazırlık (OR=2.37; GA=1,05-5,35), iy- ileştirme/rehabilitasyon (OR=3,12; GA=1,39-7,05) ve genel afet okuryazarlığı (OR=2,70; GA=1,22-6,01) konu- larında daha yüksek bilgiye sahip olmuştur. Sivil toplum kuruluşu (STK) üyeleri, STK üyesi olmayanlara kıyasla zarar azaltma/önleme (OR=2,64; GA=1,02-6,33), hazırlık (OR=3,44; GA=1,30-9,11) ve iyileştirme/rehabilitasyon (OR=2,67; GA=1,04-6,88) konularında daha yüksek bilg- iye sahiptir. Sonuç Bu çalışma, ilk yardım eğitmenlerinin afet okuryazarlığını etkileyen temel faktörleri belirlemekte ve afet eğitiminin ve STK üyeliğinin hazırlıklı olma ve müdahale yeteneklerini geliştirmedeki önemini vurgulamaktadır. İlk yardım eğit- menleri arasında özellikle belirli alt boyutlarda afet okury- azarlığı düzeylerini iyileştirmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Afet hazırlığını artırmak için hedefe yönelik eğitim programları önerilmektedir.
Objective First aid instructors play a vital role in disaster preparedness, response, and recovery processes, making it crucial to understand the factors affecting their disaster literacy levels. This study aims to investigate the factors influencing the disaster literacy levels of first aid instructors. Material and Methods This cross-sectional study involved 179 first aid instructors residing in Bursa, Turkey. Data were collected using a Demographic Information Form and the Disaster Literacy Scale (DLS). Binary logistic regression was used to evaluate the factors affecting the DLS scores and its sub-dimensions. Results Of the participants, 66.5% were female, 25.7% were nurses, and 50.8% had more than 6 years of teaching experience. The average age of the participants was 39.22 ± 9.07 years, and the mean DLS score was 36.39 ± 6.61. The sub-dimension scores of the DLS ranged from 35.4 ± 8.46 to 38.62 ± 6.66. Males (OR=0.33, CI=0.15-0.75), emergency medical technicians (OR=3.18, CI=1.13-8.98), and other healthcare workers (OR=3.32, CI=1.16-9.55) showed lower competency in preparedness. Participants who had received disaster training had higher knowledge in mitigation/prevention (OR=2.81, CI=1.27-6.22), preparedness (OR=2.37, CI=1.05-5.35), recovery/rehabilitation (OR=3.12, CI=1.39-7.05), and overall disaster literacy (OR=2.70, CI=1.22-6.01). Members of non-governmental organizations (NGOs) had higher knowledge in mitigation/prevention (OR=2.64, CI=1.02-6.33), preparedness (OR=3.44, CI=1.30-9.11), and recovery/rehabilitation (OR=2.67, CI=1.04-6.88) compared to non-members. Conclusion This study identifies key factors affecting disaster literacy among first aid instructors, highlighting the importance of disaster training and NGO membership in enhancing preparedness and response capabilities. There is a need for further studies to improve disaster literacy levels, particularly in specific sub-dimensions, among first aid instructors. Targeted training programs are recommended to increase disaster preparedness levels.